De Marokkaanse eettafel

Net als de tafel van King Arthur is ook de typisch Marokkaanse eettafel rond. Alleen een stuk kleiner en de mensen zitten dicht op elkaar. Van oud tot jong, man en vrouw. In het midden een groot bord met stoofvlees of kip of couscous of witte bonen, maakt niet uit, maar meestal een bord waar gezamenlijk uit gegeten wordt. Daaromheen bordjes met friet, gekookte eieren, gegrilde groente, glazen water, frisdrank en gesneden stukken van Marokkaans rondbrood. Het is er druk en chaotisch, het hele gezin aan tafel, met z’n zevenen thuis is het duwen om een goed plekje te bemachtigen. De seddarias (traditioneel Marokkaanse banken) eromheen zijn vaak niet voldoende om iedereen een zitplek te geven, dus krukjes of klapstoeltjes verder rond de tafel, en bij gebrek daaraan zat je op je knieën. Meestal de jongeren. In tegenstelling tot de ronde tafel van King Arthur is hier geen sprake van gelijkheid, de hiërarchie is duidelijk: de ouderen hebben voorrang op alles, op een goeie plek, op de lekkerste stukjes vlees. Vraatzucht of hebberigheid wordt niet gewaardeerd, een ferme blik van vader was voldoende om je te gedragen, en werkte dat niet dan een klap. Eten doe je aan jouw kant van het bord, met je rechterhand en bij voorkeur niet meer dan drie vingers. Voertaal is Marokkaans. Beginnen te eten zonder ‘bismillah’ te zeggen is een schande. Met je hand naar de andere kant van het bord is een doodzonde. De groente voor je die je als jongere vaak niet waardeert schuif je door naar je buurman zodat jij makkelijker bij de jus komt. Soms word je benadeeld, dan pakt je broer net dat stukje vlees wat aan jouw kant ligt en niemand die het doorheeft behalve jij en hij. Maar als het niet gezien wordt door de ouders dan heeft het niet plaatsgevonden. Dus weg stuk vlees, onder de tafel geef je hem een schop in de hoop een elleboog terug te krijgen die gezien wordt door je vader. Dan krijgt hij zijn straf. Als je aan de kant van de deur zit ben je de pineut, want dan moet je steeds naar de keuken om te halen wat nog nodig is; een extra lepel, extra water, een handdoek, een stok zodat vader zijn handen niet eerst hoeft schoon te maken om je een tik te geven. Je kan wel 5x gestuurd worden naar de keuken. Iedereen eet door, maar moeder waakt over je portie dus je hoeft niet bang te zijn tekort gedaan te worden. Als je broer of zus smakt zeg je er wat van, maar niet teveel, want bij teveel zeuren gaan ze harder smakken. Als je vader smakt houd je je mond. Als je klaar bent sta je op en ga je naar de keuken om je handen te wassen. Je zus ruimt af, je moeder veegt overgebleven etensresten en broodkruimels vakkundig tot een hoop, je broer maakt het af door het in een bord te vegen. Dan komt de fruit aan tafel. In een schaal of bord en met aardappelmesjes erin. Je vader schilt een sinaasappel, je moeder schilt een appel voor zichzelf maar geeft het aan de kinderen. De tweede appel ook. De derde appel ook. En zo schilt je moeder zoveel fruit voor zichzelf zonder het ooit te eten...

Aan de Marokkaanse eettafel ben ik opgegroeid. Ik heb er mijn plekje leren kennen en vasthouden, de natuurlijke hiërarchie gezien, het respect voor de oudere, ik heb leren delen ook al was er niet veel te delen, leren accepteren als je benadeeld werd. We groeiden op in een andere samenleving, een andere wereld. Wij, kinderen van de eerste generatie Marokkanen, waren anders, en dat vonden mensen nog bijzonder. Er was interesse in je afkomst, je cultuur en je geloof, en zonder cynisme werd er met je gepraat en geaccepteerd. 

We zijn van ver gekomen, enorme achterstanden moeten inhalen, we hebben zelf moeten leren, zonder hulp ons huiswerk moeten maken, we waren als kind al een tolk, een docent en een advocaat voor onze ouders. We hebben tegen zoveel moeten opboksen, we waren gevangen tussen de vrije westerse cultuur en de wat strengere Marokkaanse cultuur. En niet iedereen kon daarmee omgaan helaas. Vaak ging het mis. Veel bagger ook over ons heen gehad. We zijn passievolle mensen, we blinken uit in extremen. De grootste crimineel is een Marokkaan, maar de populairste burgemeester ook. En de beste voetballer ook, of de nationale knuffelbeer, of een van de leukste cabaretiers. In mijn omgeving zie ik artsen, advocaten, piloten. Ik zie ondernemers, vrijwilligers, makelaars, docenten. Allemaal zaten ze aan diezelfde ronde Marokkaanse eettafel. We hebben het best oké gedaan. 

Onze kinderen groeien op in een heel andere wereld. Waar wij achterstanden hadden in taal, in kennis, zullen onze kinderen moeten opboksen tegen vooroordelen en gebrek aan begrip. Waar wij opgroeiden in een vreemde cultuur, zullen onze kinderen vreemden zijn in de eigen cultuur. Maar ook uit onze kinderen zullen nieuwe helden ontstaan. Ook uit onze kinderen zullen Nederlanders opstaan die wat betekenen voor de maatschappij, voor Nederland, voor de wereld zelfs. Meer dan ooit geloof ik dat. 

Tegenwoordig zijn de Marokkaanse gezinnen wat kleiner, en worden de traditioneel Marokkaanse maaltijden steeds vaker geruild voor Thaise of Italiaanse maaltijden. De tafel is niet meer rond, de seddarias ingeruild voor Hollandse banken van Italiaanse of Turkse makelarij. En dat is niet erg, dingen kunnen best veranderen zonder dat je je afkomst verloochend. 

Heel af en toe herken ik die oude sfeer terug: als ons oude gezinnetje weer een keer samenkomt. Mijn oude vader is er niet meer bij, daar in de plaats een vol nageslacht; vier generaties aan meerdere tafels. En dan net zo gezellig en net zo druk, net zo vervelend maar met dezelfde hiërarchie. De voertaal is nu Nederlands. De jochies van toen die elkaar schopten onder de tafel, zijn nu degene die de discipline moeten bewaren. En toegegeven, onze taak is iets ingewikkelder omdat wij geen stok gebruiken. Maar wij zijn onze vaders, onze kinderen zijn wij. Ze weten niet dat de trucjes die ze proberen uit te halen door ons uitgevonden zijn. Door onze kinderen een stapje voor te zijn, zullen ze straks excelleren op manieren die voor ons onbereikbaar waren. Daar aan de Marokkaanse eettafel, daar eten de Ridders van morgen.