De weg naar boven

Heel lang geleden. Ik was een jaar of 6 en we gingen met z'n allen naar Marokko. Het was de eerste keer dat mijn vader ons zijn land liet zien. Ik kan me er flarden van herinneren. Wat ik nooit vergeet was hoe lang de reis duurde. Al gingen we met het vliegtuig, geland in Marokko begon de echte reis. Ons dorp lag ver van wegen waar auto's ook maar in de buurt konden komen. Na een Taxirit van ruim 6 uur vanaf het vliegveld naar onze streek, begon de reis te voet. Met koffers. Met jonge kinderen. En het pad ging naar boven. Alsmaar naar boven. Als we moe waren, stopten we, als we honger hadden, aten we. En zo gingen we door tot de avond viel en de weg voor onze voeten bijna niet meer zichtbaar was, tot we aankwamen bij het ouderlijk huis.

Vandaag de dag is de reis een stuk makkelijker geworden. Je kan met de auto helemaal naar het huis hoog in de bergen. Het moet wel een verhoogde auto zijn, een jeep bijvoorbeeld. Ik heb me altijd voorgenomen om die reis die we ooit te voet hebben gedaan met mijn vader te herhalen. Alleen heb ik mijn gezin bij me en kan ze dat niet aandoen. Dus we doen het op de moderne manier, met een huurauto naar de kustplaats en met een jeep de bergen in. De route vanaf Tetouan is langs de zee. Het uitzicht is adembenemend. Mijn moeder zit naast me en herinneringen komen boven.

‘Hier liepen ze langs’, zegt mijn moeder. Ze vertelt me het verhaal van mijn opa die langs deze weg liep richting de stad Tetouan om werk te vinden. Hij nam mijn vader mee, die nog een kind was.

‘De weg was heel smal, er was nog geen asfalt zoals nu, en het was bloedheet', vertelt ze. ‘Auto's waren er ook niet, de reis ging te voet. Je vader was misschien een jaar of twaalf en je opa was al in de 50, en naar de stad Tetouan lopen duurde een week'.

Mijn moeder vertelt over ons dorp, hoe zwaar het leven daar was. ‘Er was een wereldoorlog bezig, en mensen kwamen om door honger. In het dorp blijven zou betekenen verhongeren. Dus je opa ging op zoek naar werk om voedsel te kunnen kopen want regen was al maanden niet gevallen’

Mijn opa was naast boer ook timmerman, hij bouwde ons huis, hij bouwde vele huizen. Een handige en hardwerkende man als mijn opa moet wel werk kunnen vinden, en misschien dat mijn vader ook werk kan vinden, het moest. Alleen zou mijn vader Tetouan niet halen.

‘Je vader was nog jong, hij kon het niet aan, na 3 dagen lopen en nog niet eens op de helft besloot je opa hem weer naar huis te sturen.Dat arme kind kon het niet meer belopen. Je opa kwam wat mensen tegen die de andere kant op liepen en vroeg ze je vader mee te nemen naar huis'.

Mijn opa was ook op, maar kon het niet maken om terug te keren met niks, dus ondanks de hitte, ondanks de honger en dorst bleef hij doorlopen naar Tetouan. 'Na 7 slopende dagen kwam je opa aan in Tetouan, door te bedelen heeft hij wat voedsel kunnen krijgen, maar veel was het niet. Hij heeft 3 dagen lang rondgelopen door Tetouan en gezocht naar werk, hij sliep op straat, at wat mensen hem gaven, maar nergens was er werk'.

‘Je opa werd steeds zwakker. De lange reis had hem gesloopt, maar het niet vinden van werk brak hem helemaal. Hij besloot weer terug te gaan naar zijn gezin, en te hopen op regen. Hij richtte zich tot Allah en smeekte om regen. Meer zat er niet in. Alleen dan is er kans om te overleven in ons dorp’

‘Je opa liep terug, en hoe lang hij erover deed zullen we nooit weten. Vlak voor ons dorp, op zo'n 10 km van ons huis ging je opa uitgeput zitten om even te rusten voor hij die laatste wandeltocht naar boven zou maken. Je opa viel in slaap, en is nooit meer wakker geworden'. 

Ik had het verhaal al eerder gehoord, maar nu we op deze weg rijden, en we met eigen ogen zien hoe zwaar het moet zijn geweest, komt het hard binnen. Het verhaal is doorverteld door mensen die mijn opa op pad tegenkwamen, hij vertelde ze over zijn zoektocht naar werk. Het lichaam van mijn opa - Allah ie rahmoe - werd gevonden en gebracht naar zijn huis, het huis dat hij met zijn eigen handen had gebouwd. Het huis dat 90 jaar later nog steeds staat. En werd begraven op ons landgoed. Paar dagen later heeft het voor het eerst in maanden geregend. 

Mijn vader sprak altijd vol respect over zijn vader. Over hoe hij altijd anderen hielp, over hoe zijn woord alles was. Over hoe hij een groot man was. Een eervolle man. Hij was een voorbeeld voor vele anderen. Abderrahman was zijn naam. Mijn vader heeft mij naar zijn vader vernoemd.